Czy RPG ma imitować życie?

Na przestrzeni lat miałem różne zdanie na ten temat. Czy RPG powinno starać się imitować życie? Czy jednak tworzyć coś innego? Problem jest złożony, a odpowiedź to tak... i nie. Podobnie jak film. Podobnie jak książka. Aktor nie gra samego siebie, więc nawet jeśli imituje życie, to z pewnością nie swoje. Opowiadana historia nie ma być taka sama, jak nasze życie, bo wtedy byłaby nudna. Gramy po to, by przeżyć coś, czego nie przeżywamy w realnym życiu, a zatem pod tym względem nie ma imitować życia.

Grając omijamy "prozę życia" - wszystkie nudne momenty, kiedy zupełnie nic się nie dzieje zbywamy co najwyżej jednym zdaniem. Jeśli nie ma to odzwierciedlenia w mechanice, to postacie nie bywają znudzone, zmęczone, zniechęcone, nie jest im niewygodnie i nie są leniwe. Jeśli postać zostaje na warcie, to wykonujemy test, czy nie uśnie. Gracz nie powie przecież "tak mi się nie chce stać na głupiej, nudnej warcie, że idę spać". A jeśli pójdzie spać, to może raz nic się nie stanie. Może drugi raz. Ale za trzecim razie spodziewa się ataku bandytów. Bo przecież trzeba pokazać konsekwencje. I to nie jest życiowe - ani trochę.

Z drugiej strony, czy MG powinien opisywać tydzień podróży po bezdrożach dzień po dniu, tylko po to, by Gracze się znudzili i za nic na świecie nie chcieli wracać, żeby szukali innego rozwiązania, byle tylko nie spędzać czasu w podróży? Jest to rozwiązanie. Robiłem tak (kiedy mieliśmy jeszcze dość czasu), starałem się nawet wzbogacić podróż przeszkadzajkami i... nadal uważam, że to dobre rozwiązanie, jeśli macie czas. W pewnym momencie jednak czasu na spotkania macie mnie, bo życie zabiera go coraz więcej - żona, dzieci, praca, obowiązki. Trudno znaleźć czas na wspólne spędzenie kilku godzin nad RPG. A kiedy już się uda spotkać, to chcecie akcji, esencji, dobrego wykorzystania czasu. Wtedy RPG nie przypomina życia, tylko film akcji.

Dochodzimy więc do konkluzji, że RPG ma imitować film, który imituje życie. Ma być jedynie tym najbardziej nie życiowym wycinkiem wykrzywionej wersji życia (chyba zgodzimy się, że film "Uprowadzona" nie przypomina dosłownie niczyjego życia, a tym bardziej codzienności). RPG ma być naciągane, ekscytujące, skonkretyzowane i zagęszczone jeśli chodzi o akcję na minutę. 

Cała opowieść jednak powinna podlegać zasadom logiki, którym mogłoby odpowiadać życie. Powinna być złożona ze związków przyczynowo skutkowych (nawet jeśli Gracze ich nie znają), bohaterowie niezależni powinni kierować się logiką lub realnymi emocjami (chęcią zemsty, strachem, chciwością), a Gracze powinni próbować się wpisać w te realia nie ze względu na konsekwencje fabularne czy mechaniczne, ale ze względu na odgrywanie postaci i uczestniczenie w Grze. 

Kiedy nie masz pomysów

Doszedłem do wniosku, że kiedy nie mam żadnego pomysłu, a przynajmniej żadnego dobrego pomysłu, nie warto się zmuszać. Wręcz przeciwnie - robię wtedy dokładnie na odwrót. Zamiast starać się coś wymyślić, staram się... nie myśleć. Zrzucam każdą pojawiającą się myśl, aż udaje mi się osiągnąć stan, w którym jakieś resztki wrażeń i obrazów przelatują swobodnie przez moją głowę. Nie staram się ich zatrzymać, ale pozwalam im rozwijac się samoczynnie. Brzmi to może dziwnie, ale... działa!

To nie jest technika, którą wynalazłem, ale odkryłem. To znaczy, że sam wpadłem na to, że działa, natomiast nie byłem pierwszą osobą, która o tym pomyślała. Okazuje się, że najlepsze pomysły pojawiają się, kiedy sie nudzimy i pisarze stosują tą metodę od lat. To właśnie jest to słynne "życie opowieści własnym życiem" i "niepanowaniem nad swoimi bohaterami". Jesli przestaniemy się skupiać i oczyścimy umysł, ten z nudów zacznie pokazywać obrazy, by... się zabawić. By przestać się nudzić. A w obrazach tych będą gotowe pomysły.

O tej technice nie ma co więcej pisać - musicie spróbować jej sami. Gwarantuję za to, że będziecie zaskoczeni wynikami, bo pomysły pojawiają się szybko i są naprawdę zaskakujące, a do tego macie wrażenie, że to nie wy na nie wpadliście (co czasem jest zupełnie magicznym doznaniem). A jeśli macie problem z osiągnięciem takiego stanu pustego umysłu, to idźcie pod prysznic. Szum wody wraz z wrażeniem jakie wywołuje spływając po ciele wprowadzi mózg w stan alfa - dokładnie ten, którego chcemy. Radzę jednak mieć w pobliżu kartkę i ołówek, bo pomysły spod prysznica, podobnie jak sny, bardzo szybko uciekają.

Niebezpieczne Mechaniki

Wprowadzanie dodatkowych mechanik, nawet takich, które działają tylko w obrębie jednej lokacji, przedmiotu czy wydarzenia, stwarza duże zagrożenie dla balansu Gry. Zagrożenie dla Mistrza Gry, który musi nagle radzić sobie z wielokrotnie większą ilościę problemów, nieścisłości i "exploitów". Mam duże doświadczenie z dodatkowymi mechanikami oraz z problemami z nimi związanymi.

Zacznijmy od kwestii, która nasuwa się automatycznie, czyli prostego paradoksu typu "jeśli Bóg jest wszechmocny, to czy potrafi stworzyć kamień, którego nie będzie w stanie podnieść". Jest to paradoks, bo jeśli jest wszechmocny, powinien móc wszystko - zarówno stworzyć kamień, którego nie będzie mógł podnieść jak i podnieść każdy kamień. Moja odpowiedź na tę zagadkę brzmi: oczywiście, że będzie potrafił go stworzyć... a później będzie potrafił go podnieść.

Sprawa z dodatkowymi mechanikami i skomplikowanymi przedmiotami magicznymi jest dodatkowo utrudniona, bo Gracze umieją wykorzystać je w najmniej przewidywalny sposób, kiedy już dowiedzą się dokładnie jak działają. Oczywiście nic w tym złego - to urozmaica Grę i stwarza dodatkową możliwość wystąpienia epickich scen, śmiałych planów i bohaterskich akcji. Czasem jednak... psuje Grę. Warto więc zabezpieczyć się, dając Graczom magiczny przedmiot, którego działanie jest inne niż "miecza +1" czy "mikstury leczącej".

Po pierwsze - należy dobrze przemyśleć działanie danego przedmiotu. To jednak nie znaczy, że Gracze nie wymyślą czegoś więcej... Osobiście mam się za cwaniaka, a moi Gracze wielokrotnie wykorzystywali podarowane mechaniki w sposób, którego nijak nie mogłem przewidzieć. Przejdźmy więc do dalszego ciągu środków zaradczych.

Po drugie zatem - ładunki. Niech przedmiot ma jedynie ograniczoną liczbę użyć. Nawet jeśli Gracze wymyślą jak wykorzystać jego działanie niezgodnie z przeznaczeniem, to przynajmniej po paru użyciach moc przedmiotu się wyczerpie. A jeśli będziesz chciał, by nadal mogli go używać, po prostu dasz im dodatkowe ładunki.

Po trzecie i zarazem najprostsze - oszukuj. Nigdy nie zdradzaj graczom dokładnie jak działa przedmiot. Niech to będzie kapryśny artefakt, który w niektórych sytuacjach działa... inaczej. I nie dorabiaj do niego żadnej mechaniki - tutaj można go użyć i działa tak, a użyty tutaj razi Cię prądem. I tyle.

Ostatnio "odkryłem", że identyfikacja przedmiotu to potężne narzędzie (Mistrza Gry), bo przecież nie zawsze może być idealna. Czasem identyfikujemy tylko podstawowe działanie przedmiotu, czasem identyfikujemy je błędnie, a czasem wachlarz zastosowań jest tak szeroki, że po prostu "zapominamy" o części z nich. I jest to jak najbardziej realistyczne potraktowanie tematu!

Przykłady:

Jeśli istnieje czar, do rzucenia którego trzeba zużyć 100 sztuk złota, które zwyczajnie znikają, jako komponent zaklęcia, to jest to świetny sposób na opróżnienie skarbca przeciwnika. Dostajemy się do skarbca i chociaż nie możemy wiele wynieść, to cała reszta znika w wyniku kilkunastokrotnego rzucenia zaklęcia, nie mającego żadnego potrzebnego efektu.

Jeśli skutkiem ubocznym noszenia amuletu poprawiającego szybkość jest to, że postać, która go nosi nie może mówić, to zakładamy taki amulet wierzchowcowi.

Efekty uboczne to część mechaniki, która zwykle nie jest zbyt dobrze przemyślana. Czasem efekt uboczny może być bardziej pożądany niż podstawowe działanie artefaktu czy zaklęcia. Magia w ogóle potrafi zniszczyć równowagę Gry, ale o tym innym razem.