Na czym polegają Gry

Aby zrozumieć po co ludzie grają w papierowe RPG i dlaczego nie zwycięstwo, ale przyjemność z gry jest jej celem, należy najpierw zrozumieć na czym właściwie polegają gry, do czego są potrzebne i w jaki sposób kształtowani są Gracze. Wiedza ta, wbrew pozorom, jest bardzo użyteczna i pomaga przygotowywać i prowadzić Gry jako Mistrz Gry.

Kiedy stykamy się z grami po raz pierwszy, jako dzieci, mają one proste, jasne i łatwe do wyjaśnienia zasady, wśród których najważniejszą jest cel gry. Dowiadujemy się po co prowadzimy rozgrywkę - aby jako pierwszy gracz dojść do celu, aby zniszczyć pionki przeciwnika, aby uzbierać najwięcej żetonów, etc. To właśnie cel gry pokazuje nam w jaki sposób używać zasad gry i sprawia, że uczymy się myśleć taktycznie nad podejmowanymi wyborami. Dzieci najczęściej nie umieją przegrywać dlatego, że na tym etapie "grania" nie mają przegrywać! Mają nauczyć się grać w taki sposób, by wygrywać. Mają nauczyć się stosowania zasad i odnalezienie wśród nich drogi do zwycięstwa. Mają też nauczyć się tego, że:

• Gry posiadają element losowy, który czasem sprzyja graczowi, a czasem rzuca mu kłody pod nogi i dostarcza rozgrywce dodatkowych elementów, z którymi Gracz musi sobie poradzić - nie każda rozgrywka jest taka sama i nie każda jest sprawiedliwa.
• Nawet w sytuacji, kiedy znajdujemy się na przegranej pozycji nie warto się poddawać, bo czasem wpadamy na pomysł jak wykorzystać swoją pozycję do uzyskania lepszego rezultatu.
• Los potrafi się odwrócić i powinniśmy być na to gotowi, a w miarę możliwości zabezpieczyć na taki wypadek.
• Czasami warto podjąć ryzyko, a czasami się to nie opłaca.
• Dążenie do zwycięstwa nie wymaga nagięcia zasad, ale ich sprytnego wykorzystywania.
• Gra potrafi dać przyjemność nawet kiedy nie wygrywamy - albo uczymy się taktyki przeciwnika, albo tworzymy interesujący układ, albo stawiamy większy niż się przeciwnik spodziewał, opór.

Właśnie wtedy pojawia się przyjemność z grania, która nie jest skorelowana jedynie z wygrywaniem. Zawsze jednak gramy zgodnie z ustalonymi zasadami i zawsze dążymy do zwycięstwa - samo dążenie do wygranej wpisane jest w zasady i zawsze gramy by wygrać, nawet jeśli nam się nie uda. Nie dążenie do zwycięstwa wypacza sens rozgrywki - zasady spisane są tak, by ich stosowanie należało do procesu wygrywania. Nie próbując wygrać sprawiamy, że także przeciwnik nie widzi sensu grania. Granie dla grania nie istnieje więc - siadając do rozgrywki zawsze musimy mieć jakiś cel, by gra mogła posuwać się naprzód.

Jako dorośli umiemy grać w gry dla przyjemności grania, a samo zwycięstwo nie staje się warunkiem dobrej zabawy. Cieszymy się grą, ale nadal by można ją było tak nazwać, musi zawierać element dążenia do celu (a zarazem być zgodną z zasadami). Cieszymy się czasem spędzonym przy stole, spędzonym wspólnie, odprężeniem jakie ze sobą niesie i często radością dzieci, które wygrywają rozgrywkę.

Przesiadając się na RPG, radość daje nam właśnie czas wspólnie spędzony na graniu. Nadal dążymy do celu, nadal trzymamy się ustalonych zasad (czasem je modyfikujemy, czasem dyskutujemy nad stworzeniem nowych, ale zawsze wszyscy trzymamy się aktualnego stanu rzeczy) i czerpiemy radość nie z zakończenia zabawy, ale właśnie z jej trwania. Tworzymy opowieść, czujemy, że przeżywamy coś wspólnie, odprężamy się. Oczywiście gramy tak, by ocalić świat (lub nim zawładnąć), uratować królewnę (lub ją uprowadzić), zdobyć skarby czy pokonać smoka. Ale jeśli nam się nie uda, to jest to element tworzonej opowieści, a nie powód do zmartwień. Przecież nad grą spędziliśmy tyle samo czasu, tak samo dobrze się bawiliśmy próbując, powstała tak samo dobra opowieść... Jedynym, co mogłoby popsuć Grę jest obojętność któregoś z Graczy - jeśli komuś nie zależy i się nie stara, nie gra zgodnie z zasadami i psuje frajdę całej drużynie, która przecież gra po to, by się starać. Dąży do celu wspólnie, używając wszystkich możliwych sposobów na jego osiągnięcie, więc chce używać także umiejętności postaci i zaangażowania Graczy. O to właśnie chodzi w RPG - przyjemność daje wspólne dążenie do celu, a to, czy koniec końców wygra się czy przegra schodzi na dalszy plan - często bardzo odległy.

Gry RPG przeznaczone są dla ludzi, którzy lubią gry i już wiedzą jak w nie grać. RPG wymaga przeważnie sporego poświęcenia chociażby pod kątem przeznaczanego na grę czasu. To zobowiązanie, które przyjmujemy z przyjemnością, bo jak lepiej spędzić swój wolny czas niż na robienie tego, co się lubi? Przecież w życiu chodzi o to, by znaleźć coś, co sprawia nam frajdę, co możemy nazwać hobby i przeznaczać na ten cel część środków finansowych oraz czasu. Jeśli więc kochasz planszówki i umiesz cieszyć się czasem spędzonym przy stole, jest duża szansa, że polubisz RPG i... warto spróbować.

Pomysły... rosną na drzewach

Mistrzowi Gry zawsze przydadzą się dodatkowe "przeszkadzajki", wątki poboczne, losowe spotkania i wydarzenia, ciekawe elementy, którymi może wzbogacić świat gry. Czasem na takim jednym pomyśle można "przejechać" całą sesję, jeśli Graczy on zainteresuje. Czasem kilka detali przeradza się w pomysł na przygodę. A czasem po protu potrzebujemy wypełnić czymś puste miejsca na mapie lub pomieszczenia w podziemiach. W każdym przypadku - pomysłów nigdy za wiele.

Prowadzę obecnie przygodę, w której Gracze dokonują bardzo dużo eksploracji, zbierają strzępy informacji rozrzucone po dużym terenie i usiłują wykuć prawdę z setek domysłów i błędnych tropów. Losowe pomysły, które budują świat (albo mylą tropy) liczę już w setkach. Skąd je biorę (w zupełnie autorskim settingu)?

Mam notatnik przy łóżku - notuję w nim sny i myśli, pojawiające się tuż przed zaśnięciem. Mam notatnik w łazience, bo szum wody pod prysznicem dobrze wpływa na myślenie abstrakcyjne. Mam notatnik w kieszeni wyjściowych spodni, żeby móc robić notatki na spacerze. Mam jeden na biurku - wiadomo po co. Pomysły przychodzą do głowy cały czas - trzeba je tylko zebrać i obrobić. Notowanie na losowych karteczkach nie sprawdziło się, bo nieustannie je gubiłem. Notatniki są lepsze. Pozwalają zapanowac nad bałaganem. Zwalniają też miejsce w głowie, która zamiast usilnie starać się utrzymać jeden, konkretny obraz może pracować nad kolejnymi, kiedy ten konkretny zostanie już wynotowany.

Istotny jest także system oznaczeń - co do czego, co już wykorzystano, co opracowano, co przepisano do notatnika-matki (taki główny notatnik), gdzie spisuję już bardziej skrystalizowane wersje pomysłów, z odniesieniami do przygody i tematów z jakimi się łączą. Z jednej spory wydaje się to być dużą ilością pracy, z drugiej - to własnie jest ułatwienie, przyspieszenie całego procesu. A przede wszystkim - nieustannie odnawiające się, niewyczerpalne źródło pomysłów. Zanim zacząłem stosować tę metodę, sporo z nich traciłem. Teraz mogę w nich przebierać jak w ulęgałkach.

Zarządzanie dużą, wielowątkową przygodą

Z moich doświadczeń wynika, że przy zarządzaniu dużą, wielowątkową przygodą, tworzenie jednolitego tekstu scenariusza, spisywanie wydarzeń w jednym miejscu w jakimś zeszycie nie sprawdza się. Jest to dobry sposób, by zacząć, ale po pewnym czasie przygoda staje się zbyt rozbudowana, a kontynuowane wątki zbyt liczne, by dało się je w ten sposób ogarnąć. Wtedy przydatne są odnośniki, albo wręcz osobne kartki, opisy i listy, nie ułożone w żaden chronologiczny sposób. Jest tak z kilku powodów:

• Gracze nie zawsze wykonują kolejne etapy w kolejności, w której napisał je Mistrz Gry,
• Jest sporo dygresji, które w ogóle nie mają miejsca w chronologii,
• Są wydarzenia ważniejsze i mniej ważne,
• Wiele wątków jest podwojonych, by nie zostało przeoczone,
• Jeśli dać im możliwość, Gracze będą rozwijać wątki poboczne i sami "dopisywać" do nich kolejne elementy,
• Niektóre wątki pojawiają się w opowieści wielokrotnie i są kontynowane z przerwami przez cały scenariusz,
• Gracze często kilkukrotnie odwiedzają te same lokacje.

Zarządzanie tak dużą i wielowątkową przygodą lepiej prowadzić, ozpisując scenariusz na wątki i wyraźnie zaznaczając osobne fragmenty danego wątku, które wydarzą się w różnych momentach w czasie. W ten sposób nie zagubimy historii jakiegoś magicznego przedmiotu, który zapomniany przeleży w bagażach drużyny, bo Mistrz Gry nie wspomni o nim w momencie, kiedy był do tego okazja.

W przygodzie, którą obecnie prowadzę istnieje kilka jednocześnie toczących się wątków, które przenikają się w wielu momentach. Kilka z nich ma elementy, które da się zaobserwować będąc w odpowiednim miejscu i czasie, wszystkie niosą za sobą wybory dla Drużyny oraz konsekwencje. Często jeden wybór dokonany w związku z jednym z wątków pociąga za sobą konsekwencje w zupełnie innym wątku - czasem Gracze nie sa tego świadomi i orientują się po fakcie, a czasem mogą wybrać który wątek lepiej wspomóc, szkodząc innemu.

Rozpisuję więc wątkami, jażdy na osobnej kartce (które trzymam w koszulkach w teczce), oznaczając kolorowymi pisakami cyferkami poszczególne fragmenty, jasno opisując kiedy wchodza do gry. Jeśli istnieje zewnętrzna chronologia, to piszę sobie plan tych fragmentów (najpierw pierwszy fragment pierwszego wątku, potem pierwszy drugiego, potem drugi fragment pierwszego i pierwszy trzeciego jednocześnie, potem jeśli wybrali pierwszy, to drugi fragment drugiego, a jeśli trzeci to drugi trzeciego i tak dalej).

Być może jesteście w stanie napisać wszystko jednolitym tekstem - ja próbowałem, włącznie z oznaczeniem kolorystycznym kolejnych wątków (wątek czerwony to wątek wiedźm, zielony to wątek elfów a czarny to wątek nekromanty), ale z doświadczenia wiem już, że lepiej panuję nad scenariuszem, kiedy mam osobne kartki z osobnymi rzeczami, niż kiedy muszę szukać odnośników. Wolę mieć historię konkretnego wątku w jednym miejscu. Więc jeśli boisz się o panowanie nad wątkami rozbudowanej przygody, wypróbuj ten sposób.

Dodatkowe wskazówki:

• Kiedy tylko słyszysz o jakimś pomyśle Gracza lub planach drużyny - zapisz go i na następną sesję przygotuj wydarzenia, które będą miały miejsce, kiedy drużyna spróbuje wprowadzić ten plan w życie. Możesz przygotować plany pomieszczeń, przeciwników, sceny a także konsekwencje. W ten sposób będziesz mieć kompleksową odpowiedź na to, co Gracze i tak chcą zrobić (nawet jeśli im się nie uda).
• Przygotuj "losowe" wydarzenia na wypadek, gdyby kiedys coś poszło źle. "Losowe", ale spójne z przygodą lub z daną lokacją, które będą wyglądały jak powiązane z przygodą, nawet jeśli takie nie będą. Wcześniej przygotowane wpleść można zgrabniej, niż improwizowane czy losowane w czasie sesji.
• Pamiętaj, że każdy dołożony element może stać się przygodą - wyraźnie obserwuj co zaciekawi Graczy, czemu postanowią się przyjrzeć później, z czego zrobią sobie notatkę do wykorzystania. To potencjalne elementy, które warto przygotować (na kolejnej osobnej kartce).